Quản lý tài sản hạ tầng công: Lấp đầy "lỗ hổng" khấu hao và hao mòn

Quản lý tài sản kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư là bài toán hóc búa khi thiếu quy định thống nhất về khấu hao, dẫn đến rủi ro thất thoát nguồn lực công nghiêm trọng.

Hiện nay, các tài sản kết cấu hạ tầng (TSKCHT) do Nhà nước đầu tư thường có giá trị cực lớn và đóng vai trò xương sống cho phát triển kinh tế. Tuy nhiên, một nghịch lý đang tồn tại là trong khi giá trị tài sản tăng cao, hành lang pháp lý về quản lý hao mòn và trích khấu hao lại chưa đồng bộ. Điều này tạo ra những “khoảng trống” khiến việc hạch toán trở nên tùy tiện, làm giảm hiệu quả khai thác và tiềm ẩn nguy cơ lãng phí ngân sách.

Vì sao cần một quy định thống nhất về khấu hao tài sản hạ tầng?

Thực tế cho thấy, hiện chỉ có một số ít lĩnh vực như giao thông, thủy lợi, cấp nước sạch hay hệ thống chợ là có quy định cụ thể về quản lý tài sản. Phần lớn các TSKCHT còn lại đang rơi vào tình trạng “mạnh ai nấy làm” hoặc áp dụng quy định chung của tài sản công tại cơ quan, đơn vị, vốn không hoàn toàn tương thích với đặc thù của hạ tầng quy mô lớn.

Sự thiếu hụt này dẫn đến nhiều hệ lụy: khó khăn trong công tác kiểm kê, sai sót trong hạch toán giá trị còn lại của tài sản và gây lúng túng khi thực hiện bàn giao hoặc xử lý tài sản. Chính vì vậy, dự thảo Thông tư của Bộ Tài chính lần này không chỉ đơn thuần là văn bản hành chính, mà là công cụ để “siết chặt” kỷ cương trong quản lý nguồn lực quốc gia, chuẩn bị cho Nghị định mới về quản lý và khai thác TSKCHT sắp ban hành.

Chi tiết tiêu chuẩn xác định tài sản cố định hạ tầng

Để tránh việc phân loại tùy tiện, dự thảo Thông tư đưa ra những tiêu chí định lượng và định tính rất rõ ràng để xác định một đối tượng là tài sản cố định (TSCĐ):

• Về giá trị và thời gian: Tài sản phải có nguyên giá từ 30 triệu đồng trở lên và thời gian sử dụng hữu ích từ 1 năm trở lên.
• Về tính độc lập: Tài sản hoạt động độc lập được tính là một TSCĐ.
• Về tính hệ thống: Đối với các hệ thống phức hợp gồm nhiều bộ phận liên kết (thiếu một bộ phận hệ thống không vận hành được), toàn bộ hệ thống được coi là một tài sản. Tuy nhiên, nếu hệ thống này được giao cho nhiều cơ quan quản lý khác nhau, thì phần tài sản của mỗi cơ quan sẽ được hạch toán là một TSCĐ riêng biệt.

Điểm mấu chốt ở đây là nguyên tắc: Mọi tài sản đều phải được theo dõi, hạch toán đầy đủ cả về hiện vật và giá trị. Điều này loại bỏ tình trạng tài sản “vô hình” trên sổ sách nhưng lại tồn tại trong thực tế hoặc ngược lại.

Xử lý bài toán khấu hao trong các mô hình đặc thù (PPP, Cho thuê)

Một trong những điểm sáng của dự thảo là việc phân tách rõ ràng cách xử lý tài sản trong các kịch bản khai thác khác nhau, đặc biệt là với các dự án đối tác công tư (PPP) và chuyển nhượng quyền khai thác:

1. Tài sản trong dự án PPP và chuyển giao quyền khai thác

Khi tài sản được bàn giao cho nhà đầu tư trong dự án PPP hoặc chuyển giao quyền khai thác có thời hạn, đơn vị quản lý không tính hao mòn, không trích khấu hao nhưng vẫn phải theo dõi nguyên giá trên báo cáo tài chính. Điều này đảm bảo Nhà nước không mất dấu tài sản trong suốt thời gian đối tác vận hành. Khi hết thời hạn bàn giao, tài sản sẽ được xác định lại giá trị thực tế để làm cơ sở hạch toán tiếp theo.

2. Tài sản chuyển nhượng quyền thu phí

Trong trường hợp chuyển nhượng quyền thu phí, tài sản vẫn tiếp tục được theo dõi và tính hao mòn, nhưng không thực hiện trích khấu hao. Đây là cách tiếp cận linh hoạt nhằm phản ánh đúng tình trạng vật lý của tài sản mà không làm sai lệch số liệu tài chính của đơn vị quản lý.

3. Xử lý tài sản hết giá trị sử dụng hoặc đã khấu hao hết

Dự thảo quy định chặt chẽ: Tài sản không còn nhu cầu sử dụng nhưng chưa khấu hao hết vẫn phải tiếp tục bảo quản và tính hao mòn cho đến khi được xử lý chính thức. Ngược lại, tài sản đã khấu hao hết nhưng vẫn dùng tốt thì tiếp tục quản lý mà không tính thêm hao mòn/khấu hao.

Góc nhìn chuyên gia: Bước đi chiến lược chống lãng phí

Việc ban hành Thông tư này là một bước đi cần thiết để cụ thể hóa kết quả tổng kiểm kê tài sản công năm 2025. Từ góc độ quản trị tài chính công, khi các quy định về khấu hao được minh bạch, Nhà nước sẽ có căn cứ chính xác để lập kế hoạch bảo trì, nâng cấp hoặc thanh lý tài sản, tránh tình trạng để tài sản xuống cấp trầm trọng mới đầu tư hoặc thanh lý tài sản vẫn còn giá trị sử dụng.

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Đăng ký

Để thực sự hiệu quả, cơ quan quản lý cần xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa đồng bộ, thay vì quản lý bằng hồ sơ giấy truyền thống. Chỉ khi dữ liệu được cập nhật thời gian thực, việc tính toán hao mòn và khấu hao mới thực sự phản ánh đúng giá trị thực của hạ tầng quốc gia.

Theo bạn, việc áp dụng mức nguyên giá 30 triệu đồng để xác định TSCĐ hạ tầng đã phù hợp với thực tế hiện nay chưa? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận hoặc gửi ý kiến đóng góp cho chúng tôi.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Điều kiện để một tài sản kết cấu hạ tầng được coi là tài sản cố định theo dự thảo?Tài sản phải có thời gian sử dụng từ 1 năm trở lên và có nguyên giá từ 30 triệu đồng trở lên.

Tài sản đã khấu hao hết nhưng vẫn sử dụng được thì quản lý như thế nào?Tài sản này vẫn tiếp tục được quản lý, theo dõi nhưng không tính thêm hao mòn và không trích khấu hao.

Cách hạch toán tài sản hạ tầng khi tham gia dự án PPP?Đơn vị quản lý không tính hao mòn, không trích khấu hao trong thời gian bàn giao cho nhà đầu tư, nhưng vẫn phải theo dõi nguyên giá trên báo cáo tài chính.

Câu hỏi thường gặp

Điều kiện để một tài sản kết cấu hạ tầng được coi là tài sản cố định theo dự thảo?

Tài sản phải có thời gian sử dụng từ 1 năm trở lên và có nguyên giá từ 30 triệu đồng trở lên.

Tài sản đã khấu hao hết nhưng vẫn sử dụng được thì quản lý như thế nào?

Tài sản này vẫn tiếp tục được quản lý, theo dõi nhưng không tính thêm hao mòn và không trích khấu hao.

Cách hạch toán tài sản hạ tầng khi tham gia dự án PPP?

Đơn vị quản lý không tính hao mòn, không trích khấu hao trong thời gian bàn giao cho nhà đầu tư, nhưng vẫn phải theo dõi nguyên giá trên báo cáo tài chính.